EKONOMİK KRİZ GELİRSE BİLANÇONUZ HAZIR MI...
Savaş uzarsa.
Uluslararası sistemde artan jeopolitik gerilimler, küresel ekonomi açısından önemli bir risk parametresi olarak değerlendirilmektedir. ABD ile İran arasında uzayabilecek olası bir çatışma senaryosu; enerji ve finans kanalları üzerinden küresel ekonomik dengeler üzerinde etkiler oluşturabilecek nitelikte görülebilir.
Ekonomi coğrafi mesafeden ziyade akışlara tepki verir.
Enerji akışı, sermaye hareketleri ve risk fiyatlaması bu çerçevede belirleyici değişkenler olarak kabul edilmektedir.
Türkiye açısından mesele taraf olmak değil, makroekonomik dengeyi korumaktır. Uzayan bir jeopolitik gerilimin doğrudan taraf olmayan ekonomiler üzerinde dahi maliyet baskısı oluşturabileceği değerlendirilebilir. Burada temel ayrım, etkinin geçici oynaklık mı yoksa daha kalıcı bir maliyet yapısına mı dönüşeceğidir.
Türkiye enerji ithalatçısıdır. Uluslararası enerji fiyatlarının yüksek seviyelerde kalıcılaşması halinde, etkinin yalnızca enflasyon başlığı ile sınırlı kalmayabileceği; üretim maliyetleri ve beklenti kanalı üzerinden daha geniş bir etki alanı yaratabileceği değerlendirilmektedir. Petrol fiyatlarının uzun süre yüksek bantta seyretmesi ve 120 dolar üzeri seviyelerde kalıcılaşması halinde maliyet baskısının daha belirgin hale gelebileceği öngörülebilir.
Hürmüz hattında oluşabilecek arz risklerinin küresel maliyet zincirleri üzerinde etkili olabileceği ifade edilmektedir.
Geçici şoklar yönetilebilir.
Kalıcı maliyet baskısı ise piyasa davranışları üzerinden fiyatlanabilir.
Jeopolitik risklerin uzaması durumunda risk primi üzerinde yukarı yönlü baskı oluşabileceği değerlendirilebilir. Finansman maliyetlerinde artış görülebilir. Risk priminin 300–400 baz puan bandının üzerine yerleşmesi halinde dış finansman maliyetlerinde daha hissedilir artışlar ortaya çıkabileceği değerlendirilebilir. Finansal koşulların kalıcı biçimde sıkılaşması halinde kredi kanalının etkilenebileceği; bunun da büyüme ivmesi üzerinde yavaşlatıcı etki yaratabileceği öngörülebilir.
Ekonomik süreçler çoğu zaman beklenti kanalı üzerinden şekillenir.
Bu tür dönemlerde şirketlerin etkilenme düzeyi; gelir kompozisyonu, borç yapısı ve nakit üretim kapasitesine göre farklılaşabilir. Döviz bazlı gelir yapısına sahip işletmeler ile yerel para yükümlülüğü yüksek olan işletmeler aynı risk dağılımını taşımayabilir. Kaldıraç oranı yüksek yapılar ile güçlü özkaynak yapısına sahip olanlar arasında ayrışma görülebilir.
Kriz dönemleri risk dağılımını eşitlemez.
Bilanço kalitesi belirleyici olabilir.
Finansal piyasalar oynaklık gösterebilir. Ancak piyasaların belirsizlikten ziyade kırılgan yapılara karşı daha hassas tepki verdiği gözlemlenmektedir. Güçlü özkaynak, ölçülü kaldıraç ve sağlıklı vade yapısı bu tür dönemlerde daha görünür hale gelebilir. Likidite tamponu ve risk yönetimi disiplini önem kazanabilir.
Bankacılık sistemi açısından aktif kalitesinin korunması kritik kabul edilmektedir. Reel sektörün nakit akışını sürdürebilmesi, finansal istikrar açısından belirleyici olabilir. Bu zincirin korunması sistemik risklerin sınırlı kalmasına katkı sağlayabilir.
Türkiye’nin NATO üyeliği uluslararası dengeler açısından bir çerçeve sunmaktadır. Bununla birlikte ekonomik dayanıklılığın esas olarak iç politika tutarlılığı, mali disiplin ve kurumsal öngörülebilirlik ile şekillendiği değerlendirilmektedir.
Turizm ve hizmet gelirlerinde algı faktörünün etkili olabileceği ifade edilmektedir. Bölgesel risk algısındaki değişimlerin talep davranışları üzerinde etkili olabileceği; bunun da döviz gelirlerinde dönemsel dalgalanma yaratabileceği öngörülebilir.
Uzayan bir jeopolitik gerilim, tek başına otomatik bir ekonomik çöküş anlamına gelmez. Ancak makroekonomik dengeler üzerinde ilave hassasiyet oluşturabileceği değerlendirilebilir.
Bu dönemlerde büyüme hızından ziyade bilanço sağlığı ön plana çıkabilir.
Nakit akışı dayanıklılığı artırabilir.
Vade yapısı stratejik önem taşıyabilir.
Ölçülü kaldıraç risk yönetimi açısından belirleyici olabilir.
Likidite tamponu güven unsuru olarak değerlendirilebilir.
Belirsizlik artabilir. Finansal koşullar sıkılaşabilir. Alan daralabilir.
Ancak kriz dönemleri aynı zamanda yeniden konumlanma ve yapısal güçlenme fırsatları da barındırabilir.
Son kertede belirleyici olan, savaşın süresinden çok içerdeki politika tutarlılığı ve kurumsal kapasitedir.
Kurumsal kapasite ve ekonomik yönetim kalitesi, risklerin yönetilebilirliği açısından temel belirleyici olacaktır.
Çetin Ay
Bwa Başkanı
Not:
Genel değerlendirme.
Bu yazı, kamuya açık veriler ve genel ekonomik literatür çerçevesinde, olası bir jeopolitik senaryonun makroekonomik etkilerine ilişkin analitik bir değerlendirme niteliğindedir.
